ఐటీఆర్ ఫైల్ చేస్తున్నారా?.. గడువు తేదీలు, కొత్త నియమాలు... ఫుల్ డీటెయిల్స్ ఇవిగో!

2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరానికి (2026-27 అసెస్‌మెంట్ ఇయర్) సంబంధించిన ఆదాయ పన్ను రిటర్నుల (ఐటీఆర్) ఫైలింగ్ ప్రక్రియ వేగవంతమైంది. 2025 ఏప్రిల్ 1 నుంచి 2026 మార్చి 31 మధ్య ఆర్జించిన ఆదాయానికి పన్ను చెల్లింపుదారులు రిటర్నులు దాఖలు చేయాల్సి ఉంటుంది. గడువులోగా ఈ ప్రక్రియను పూర్తి చేయడం ద్వారా జరిమానాలను నివారించడంతో పాటు, రిఫండ్‌లను సకాలంలో పొందవచ్చు. ఇందుకు అవసరమైన పత్రాలను సిద్ధం చేసుకోవాలని, కొత్త నిబంధనలను అర్థం చేసుకోవాలని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.

గడువు తేదీలు.. ఎవరికి ఎప్పుడు?

పన్ను చెల్లింపుదారుల కేటగిరీని బట్టి ఐటీఆర్ ఫైలింగ్ గడువు తేదీలు మారుతుంటాయి.
వేతన జీవులు (ఆడిట్ అవసరం లేనివారు): జీతం ద్వారా ఆదాయం పొందుతూ, ఐటీఆర్-1, ఐటీఆర్-2 ఫారాల ద్వారా రిటర్నులు దాఖలు చేసే వారికి చివరి తేదీ 2026 జూలై 31.
వ్యాపారులు (ఆడిట్ అవసరం లేనివారు): ఐటీఆర్-3, ఐటీఆర్-4 కింద రిటర్నులు దాఖలు చేసే వ్యాపారులు, వృత్తి నిపుణులకు చివరి తేదీ 2026 ఆగస్టు 31.
ఆడిట్ పరిధిలోకి వచ్చేవారు: కంపెనీలు, ఆడిట్ తప్పనిసరి అయిన ఇతర పన్ను చెల్లింపుదారులకు గడువు తేదీ 2026 అక్టోబర్ 31.

గడువు తేదీలోగా రిటర్నులు దాఖలు చేయలేకపోయిన వారు, 2026 డిసెంబర్ 31లోపు ఆలస్య రుసుముతో 'బిలేటెడ్ రిటర్న్' ఫైల్ చేయవచ్చు. అయితే, ఇలా చేయడం వల్ల కొన్ని పన్ను ప్రయోజనాలను కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది.

కొత్త, పాత పన్ను విధానాలు.. ఏది మేలు?

ఈసారి కూడా కొత్త పన్ను విధానమే డీఫాల్ట్‌గా కొనసాగుతోంది. ఇందులో తక్కువ శ్లాబ్ రేట్లు, వేతన జీవులకు రూ. 75,000 వరకు స్టాండర్డ్ డిడక్షన్ వంటి ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి. కొన్ని షరతులకు లోబడి రూ. 12 లక్షల వరకు ఆదాయంపై పన్ను మినహాయింపు పొందే అవకాశం ఉంది. మరోవైపు, పాత పన్ను విధానంలో సెక్షన్ 80C, గృహ రుణంపై వడ్డీ, ఆరోగ్య బీమా ప్రీమియం వంటి సంప్రదాయ మినహాయింపులు క్లెయిమ్ చేసుకోవచ్చు. రిటర్నులు దాఖలు చేసే సమయంలో, తమ ఆదాయం, పెట్టుబడుల ఆధారంగా రెండు విధానాల్లోనూ పన్ను లెక్కించుకుని, ఏది ఎక్కువ ప్రయోజనకరమో దానిని ఎంచుకోవడం ఉత్తమం.

అవసరమైన పత్రాలు.. ముఖ్యమైన జాగ్రత్తలు

ఐటీఆర్ ఫైల్ చేసే ముందు కొన్ని ముఖ్యమైన పత్రాలను సిద్ధంగా ఉంచుకోవాలి. యజమాని జారీ చేసే ఫారం 16 (సాధారణంగా జూన్ 15 నాటికి అందుబాటులోకి వస్తుంది), ఫారం 26AS, వార్షిక సమాచార నివేదిక (AIS), జీతం స్లిప్పులు, బ్యాంకు వడ్డీ సర్టిఫికెట్లు, క్యాపిటల్ గెయిన్స్ స్టేట్‌మెంట్లు, గృహ రుణం, పెట్టుబడుల రుజువులు వంటివి ఇందులో ముఖ్యమైనవి. ఫైల్ చేసే ముందు AIS, ఫారం 26AS లలోని ఆదాయ, టీడీఎస్ వివరాలను సరిచూసుకోవడం తప్పనిసరి. ఏవైనా వ్యత్యాసాలు ఉంటే ఆదాయ పన్ను శాఖ నుంచి నోటీసులు వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది.

ఐటీఆర్ ఫారాలు.. కొత్త మార్పులు

ఐటీఆర్-1 (సహజ్): రూ. 50 లక్షల లోపు జీతం, ఒకటి లేదా రెండు గృహాల ద్వారా ఆదాయం, వడ్డీ ఆదాయం, పరిమిత దీర్ఘకాలిక మూలధన లాభాలు (సెక్షన్ 112A కింద రూ. 1.25 లక్షల వరకు) ఉన్న నివాస భారతీయులకు ఇది సరిపోతుంది.
ఐటీఆర్-2: క్యాపిటల్ గెయిన్స్, ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఆస్తులు, విదేశీ ఆస్తులు, వ్యాపారం లేదా వృత్తి ద్వారా ఆదాయం లేని వ్యక్తులు/హిందూ అవిభక్త కుటుంబాలు (HUF) ఈ ఫారం ఉపయోగించాలి.
ఐటీఆర్-3, ఐటీఆర్-4: వ్యాపారం లేదా వృత్తి ద్వారా ఆదాయం ఉన్నవారి కోసం ఈ ఫారాలు రూపొందించారు.

ఇటీవలి కాలంలో ఐటీఆర్ ఫారాల్లో క్యాపిటల్ గెయిన్స్ రిపోర్టింగ్ కోసం అదనపు షెడ్యూళ్లను చేర్చారు. అలాగే క్రిప్టో, ఇతర వర్చువల్ డిజిటల్ అసెట్స్ ద్వారా వచ్చిన లాభాలను కచ్చితంగా ప్రకటించాల్సి ఉంటుంది.

టీడీఎస్, రిఫండ్‌లు

జీతం, వడ్డీ లేదా ఇతర చెల్లింపులపై మినహాయించిన మూలం వద్ద పన్ను కోత (టీడీఎస్)ను ఐటీఆర్ ఫైలింగ్ ద్వారా క్లెయిమ్ చేసుకోవచ్చు. చెల్లించాల్సిన పన్ను కంటే టీడీఎస్ ఎక్కువగా ఉంటే, ఆ అదనపు మొత్తాన్ని ఆదాయ పన్ను శాఖ రిఫండ్‌గా చెల్లిస్తుంది. కచ్చితమైన వివరాలతో రిటర్నులు దాఖలు చేసి, ఇ-వెరిఫై చేస్తే రిఫండ్ ప్రక్రియ వేగంగా పూర్తవుతుంది. కేవలం పన్ను చెల్లింపులకే కాకుండా, రుణాలు, వీసాల వంటి ఆర్థిక అవసరాలకు కూడా ఐటీఆర్ ఫైలింగ్ రుజువుగా పనిచేస్తుంది. సంక్లిష్టమైన లావాదేవీలు ఉన్నవారు నిపుణుల సలహా తీసుకోవడం మంచిది.